152 

Ikoon: Ontslapen van de Moeder Gods


Nummer: 152 Periode: 18e eeuw
Naam: Ikoon: Ontslapen van de Moeder Gods Grootte: 31 x 25,8 cm
Afkomst: Rusland Prijs:


Het feest van het ontslapen van de Moeder Gods zou een voortzetting kunnen zijn van het feest van de oudoriëntaalse moedergodin Astarte, die als ster op 10 augustus haar ondergaan achter de horizon vierde en haar opkomst op 8 september, het feest van de geboorte van de Moeder Gods. De Moeder Gods wordt ook steeds geprezen als “Ster, tot wie God zijn toevlucht nam” in de liederen van de orthodoxe kerk. Omstreeks 600 werd 15 augustus als definitieve feestdag opgenomen in de Byzantijnse kalender.

Anders dan in de katholieke kerk wordt het mysterie van de lichamelijke tenhemelopneming van Maria in de Oosterse Kerk nooit tot dogma verheven. Jacobus de Voragine (†1298) schrijft in zijn “Legenda Aurea”:

“Dat de heilige Maagd naar de hemel is geleid en verheven, ongekwetst, blij, met grote eer en uitzonderlijke heerlijkheid. Dat gelooft de Kerk, omdat veel heiligen het hebben geschreven en ook met vele bewijzen hebben gestaafd.”

Veel inniger dan in theologische verhandelingen wordt in de “Legenda Aurea” het geloof van het eenvoudig kerkvolk hoorbaar.

De oudst bekende voorstelling van het ontslapen van de moeder Gods of van de ten hemelopneming is uit de 4e eeuw op een sarcofaag in de Santa Ingracia Basiliek te Zaragoza. Maar bij deze voorstelling komen niet dezelfde beeldelementen naar voren als die van onze ikoon. De oudste voorstelling van het ontslapen van de Moeder Gods, zoals die ook beschreven wordt in het handschildersboek uit Athos en waarop ook de nu beschreven ikoon op geïnspireerd is, is een wandschildering in Atemi te Georgië (904-905).

 De voorstelling en de details van het verhaal zijn apocrief.

Achter het bed staat, omgeven door een amandelvormig aureool (mandorla), de gestalte van Christus, die op aarde verschijnt om de ziel van zijn Moeder ten hemel te voeren. Op zijn arm draagt hij haar ziel, die hier voorgesteld wordt als een kind: als een baby, die weer geboren wordt. Rondom het bed zijn de apostelen verzameld. Bovenaan aan weerszijden van Christus zijn Er zijn ook engelen, gelovigen en drie bisschoppen afgebeeld: Dionysios, Hiërotheos en Timotheus. Timotheus buigt zich over de Moeder Gods. De afgebeelde bisschoppen hebben in hun geschriften over het Ontslapen geschreven.

Op de voorgrond Jephonias, die de gebeurtenis wilde verstoren, maar daarvan door een engel wordt weerhouden.



contact
     

Ikonenarchief op:RussianIcons.amsterdam